تفاوت بین 9 خارک و 12 خارک سنتور

وقتی به موسیقی و سازهای ایران فکر می‌کنیم، سنتور (santoor، santur، sadouri، santouri) نخستین سازی است که به ذهنمان می‌رسد؛ به دلیل محبوبیت و جایگاه برجسته‌اش در موسیقی کلاسیک ایران. صدای گیرا و جادویی آن نوازندگان را مجذوب می‌کند. سنتور با مضراب (زخمه) نواخته می‌شود. به کسی که سنتور می‌نوازد سنتورزن یا سنتوری گفته می‌شود. سنتور به‌عنوان یک ساز در خاورمیانه پدید آمد. با گذشت زمان، هر کشور شرقی مدل ویژهٔ خود را تغییر داد و توسعه بخشید. هر کشور نسخه‌ای تازه از سنتور دارد که با نغمه‌ها و هم‌نوایی‌های موسیقی خودش هماهنگ است.

سنتور جعبه‌ای چوبی به شکل ذوزنقه دارد. سیم‌ها به هر دو سوی این جعبه بسته می‌شوند: در سمت چپ به سیم‌گیرها که در امتداد ضلع چپ قرار گرفته‌اند و در سمت راست به گوشی‌های کوک متصل‌اند. گوشی‌های کوک برای کوک کردن سنتور به کار می‌روند. سیم‌ها در دسته‌های چهارتایی گروه‌بندی می‌شوند و هر دستهٔ چهارتایی از روی قطعه‌ای چوبی به نام پل یا «خرک» عبور می‌کند. خرک‌ها هم در سمت چپ و هم در سمت راست، تقریباً موازی با اضلاع جعبه ردیف شده‌اند و به همین دلیل هر دسته سیم را به سه بخش تقسیم می‌کنند.

مدل‌های سنتور بسته به خاستگاه، رنگ صدا یا سلیقهٔ خاص سازندگان مشهور می‌توانند متفاوت باشند. وقتی تصمیم به خرید سنتور می‌گیرید، می‌بینید که سنتورها می‌توانند 9 یا 12 خرک داشته باشند. این موضوع ممکن است شما را سردرگم کند، بنابراین اگر توضیح ما دربارهٔ تفاوت‌های سنتور 9 خرک و 12 خرک را بخوانید، باور داریم که ذهنتان روشن‌تر می‌شود و تصمیم درست را می‌گیرید.

سنتور 9 خرک (پل)

سنتور 9 خرک رایج‌ترین سنتوری است که در ایران نواخته می‌شود. در هر سمت 9 خرک قرار دارد، پس در واقع روی سنتور در مجموع 18 خرک وجود دارد. این رایج‌ترین مدل ایرانی است و 27 نت برای نواختن دارد.این خرک‌ها سیم‌ها را در 9 دستهٔ چهارتایی گروه‌بندی می‌کنند و همین 27 نتی را می‌سازد که می‌توان روی سنتور نواخت. این نسخهٔ دیاتونیک سنتور است. با این حال، سنتورها می‌توانند بیش از 9 خرک داشته باشند و همان‌طور که در ادامه اشاره می‌شود، نسخه‌های کروماتیک سنتور نیز یافت می‌شود. ردیف نخست سیم‌ها گسترهٔ e′–f″ دارد، ردیف دوم e″–f ‴ و ردیف سوم e ‴–f″″. کوک را می‌توان به‌آسانی با جابه‌جا کردن خرک‌ها تغییر داد.

سنتور 12 خرک (پل)

در سنتور 12 خرک، در هر سمت ساز 12 خرک وجود دارد که در مجموع 24 خرک و نت‌های بیشتری برای نواختن به ما می‌دهد. این نوع سنتور هنوز رایج نیست، اما به دلیل گسترهٔ وسیع‌ترش در حال محبوب شدن است. مهم‌تر از آن، سنتور 12 خرک نت‌های غیردیاتونیک تولید می‌کند و انتقال یک قطعه از یک مرکز تونال به مرکزی دیگر آسان‌تر می‌شود. این ساز به نوازندگان امکان می‌دهد روی دستگاه‌ها و مقام‌ها بهتر کار کنند و کوک درستی به دست آورند. به همین دلیل به سنتور 12 خرک سنتور کروماتیک هم گفته می‌شود. البته اندازهٔ آن کمی بزرگ‌تر از سنتور 9 خرک است. گسترهٔ سنتور 12 خرک از e’ آغاز می‌شود و تا a”” دیز می‌رسد.