Nay Instrument چیست؟ همه چیز درباره آلات موسیقی نای

به ساده‌ترین بیان، نی (ney) سازی بادی و توخالی با 7 سوراخ و 9 بند است. ساز نی یکی از مهم‌ترین سازهای موسیقی کلاسیک ترکی و به‌ویژه موسیقی صوفیانه به شمار می‌رود. با آنکه نی هر از گاهی در تمدن‌های گوناگون و در دوره‌های بسیار متفاوت ظاهر شده است، هویت واقعی خود را در دوران امپراتوری عثمانی به دست آورد. به‌ویژه در روندی که موسیقی صوفیانه در آن تکمیل می‌شد، ساز نی برجسته‌ترین جایگاه را در تکیه‌ها داشت. اگر به آهنگسازان بزرگی نگاه کنیم که جایگاهی مهم در موسیقی کلاسیک ترکی و موسیقی صوفیانه دارند، می‌بینیم که تقریباً همه آنان لقب نی‌زن را دارند

نی، یکی از شاخص‌ترین سازهای موسیقی ترکی، 7 سوراخ دارد؛ 6 سوراخ در جلو و 1 سوراخ در پشت. بخش عمده این ساز نفیس، بدنه آن است. سوراخ‌ها روی همین بدنه قرار دارند و امکان تولید نت‌ها و صداها را فراهم می‌کنند. ویژگی مهم دیگر ساز نی این است که کوک موسیقی کلاسیک ترکی بر پایه آن تعیین می‌شود. این ساز شگفت‌انگیز 12 گونه دارد.

اگر این گونه‌ها و صدای قرار آن‌ها را فهرست کنیم (اینکه روی پیانو یا ساز کنسرت با چه صدایی برابرند، همان چیزی که کوک پیانو یا ساز کوک‌شده نامیده می‌شود).

• Kız Nay = rast (سل )
• Mansur Nay = dügâh (لا)
• Şah Nay = bûselik (سی)
• Dâvud Nay = çârgâh (دو)
• Bolâhenk Nay = nevâ (ر)
• Sipürde Nay = hüseynî (می)
• Müstahsen Nay = acem (فا)
• Kız Nay (kaba) = gerdâniye (سل)
• Kız Mabeyni: میان Kız Nay و Mansur Nay = zirgüle (سل دیز)
• Mansur Mâbeyni: میان Mansur Nay و Şah = kürdî (سی بمل)
• Dâvud Mâbeyni: میان Dâvud و Bolâhenk = hicaz (دو دیز)
• Bolâhenk Mâbeyni: میان Bolâhenk و Sipürde Nay = hisar (ر دیز)
• Müstahsen Mâbeyni: میان Müstahsen و Kız Nay = ırak (فا دیز)

شاید این را هم بپسندید: چگونه از نی صدا بگیریم

نی از چه ساخته می‌شود؟

پیش از هر چیز باید ویژگی‌های ساختاری آن بررسی شود. ساز نی از 3 بخش جداگانه تشکیل شده است که عبارت‌اند از:

• نی (گیاه): برای ساخت ساز نی از نیِ گیاهی استفاده می‌شود. این گیاه در تالاب‌هایی می‌روید که آب‌وهوای آن‌ها معمولاً گرم است. نیِ مناسب را سازنده نی تعیین می‌کند و در منطقه معیّن و در زمان‌های معیّنی از سال می‌بُرد. شناخته‌شده‌ترین منطقه نی‌زار کشور ما ساحل رود عاصی در شهر هاتای است. این گیاه که کارگی (kargı) نیز نامیده می‌شود، در مناطقی با آب‌وهوای مدیترانه‌ای یافت می‌شود. گیاهی است که معمولاً به بلندی 6 متر می‌رسد و در ماه‌های بهار، اگر مقدار آب محیط اجازه دهد، روزانه 5 سانتی‌متر رشد می‌کند.
• Başpare: معمولاً از شاخ گاومیش ساخته می‌شود، اما می‌توان آن را از موادی مانند عاج، آبنوس و شمشاد نیز ساخت. به سرِ ساز، همان‌جا که در آن می‌دمند، متصل می‌شود و صدا را بلندتر و تمیزتر می‌کند.
• Parazvane: پارازوانه که از فلزاتی مانند نقره و مس ساخته می‌شود، در محل‌های برش بالا و پایین، یعنی حساس‌ترین بخش‌های ساز نی، قرار می‌گیرد. بدین ترتیب از آسیب‌هایی که نصب باش‌پاره در بالا ممکن است ایجاد کند جلوگیری می‌شود و در پایین نیز از ترک‌خوردگی پیشگیری می‌گردد.

چگونه از ساز نی صدا بگیریم؟

چنین تصور می‌شود که صدا گرفتن از ساز نی بسیار دشوار است. این یکی از رایج‌ترین «واقعیت‌ها» درباره این ساز است. اما حقیقت چیز دیگری است. حداکثر یک هفته تمرین می‌تواند برای صدا گرفتن از نی کافی باشد. چالش اصلی، رسیدن به صدایی است که بتواند ژرفای صوفیانه‌ای را که ساز نی نماینده آن است منتقل کند. این کار تلاش فراوانی می‌طلبد.

در اصطلاح صوفیانه، نی نماد انسان است. 7 سوراخ ساز نی نمایانگر 7 مرتبه آگاهی در انسان است. موسیقی صوفیانه با همین نغمه‌ها جان می‌گیرد.

شاید این را هم بپسندید: نی و موسیقی صوفیانه

برای صدا گرفتن از نی باید ساز را طوری در دست گرفت که هیچ‌یک از سوراخ‌ها بسته نشود. اگر نی‌زن چپ‌دست باشد، باش‌پاره باید به سمت راست متمایل شود؛ برای نی‌زنان راست‌دست عکس این حالت است.

پس از قرار دادن باش‌پاره، باید با زاویه 15 یا 20 درجه مانند سوت زدن دمید. اگر صدایی شنیده نشد، زاویه را تغییر دهید. مهم این است که از محل تماس هوا بیرون نزند و حالت سوت قطع نشود.

شاید این را هم بپسندید: https://salamuzik.com/products/turkish-ney