9 Turkse en Perzische instrumenten voor gitaristen

Volgens een bekende gedachte heeft muziek een eigen taal die landen en mensen met elkaar verbindt. Maar wist u dat muziekinstrumenten, zoals de gitaar, ook een brug tussen culturen kunnen slaan?

Lang voordat de moderne gitaar zijn plaats in de westerse muziekwereld kreeg, bestonden in de Turkse en Perzische muziektradities al talrijke snaar-, slag- en blaasinstrumenten. Sommige daarvan worden in verband gebracht met de lange ontwikkeling van luitachtige instrumenten waaruit ook de gitaar voortkwam. Voorlopers reisden vanuit Mesopotamië en Egypte naar Europa. De precieze herkomst van het woord ‘gitaar’ is onderwerp van wetenschappelijk debat; het Perzische čahār-tār betekent ‘vier snaren’. In Iran werden bovendien al in de oudheid tanburachtige instrumenten bespeeld.

De geschiedenis van de gitaar en haar verwanten is dus bijzonder rijk. Voor hedendaagse gitaristen is het aantrekkelijk dat veel technieken en muzikale ideeën aanknopingspunten bieden om Turkse en Perzische instrumenten te leren. Hieronder staan enkele populaire traditionele instrumenten die u als gitaristkunt ontdekken. 

1. Oud

De oud wordt vaak een belangrijke voorloper van de moderne gitaar genoemd. Het is een uitstekend instrument voor gitaristen die muziek uit het Midden-Oosten willen leren of zich in microtonale intervallen willen verdiepen. Deze korthalsluit heeft doorgaans elf of dertien snaren, verdeeld over vijf of zes koren. De fretloze hals vraagt om nieuwe intonatievaardigheden, maar ervaring met plectrumspel en snaarinstrumenten geeft gitaristen een bruikbaar uitgangspunt.

Misschien vindt u dit ook interessant: kan een gitarist oud leren spelen?

2. Saz

De saz of bağlama behoort tot de familie van langhalsluiten en getokkelde snaarinstrumenten. Hij wordt vooral gebruikt in Turkse volksmuziek, maar verwante instrumenten en speeltradities komen ook voor in Iraanse, Ottomaanse, Armeense, Koerdische, Assyrische en Azerbeidzjaanse muziek. Net als een gitaar kan de saz zang begeleiden, bijvoorbeeld bij een türkü. De sazfamilie omvat instrumenten als bozuk saz, çöğür, cura, tambura, divan sazı, bas sazı, üçtelli saz, meydan sazı en âşık sazı. 

Bekijk voor meer informatie onze sazcollectie

3. Setar 

De setar is een belangrijk Perzisch lid van de luitfamilie en wordt met de wijsvinger van de rechterhand getokkeld. De 25 tot 28 verplaatsbare frets werden vroeger onder meer van zijde gemaakt en later vaak van darm. De setar is historisch verwant aan de tanburfamilie. Door de snaargerichte linkerhandtechniek kan het instrument voor een gitarist een interessante volgende stap zijn. 

4. Kabak kemane

De kabak kemane is een Turks strijkinstrument waarvan de vorm per regio kan verschillen. Verwante of lokale benamingen zijn onder meer ıklığ, kemança, hegit, rubaba en rabab. De traditionele klankkast wordt van een kalebas gemaakt, al bestaan ook houten uitvoeringen. Het instrument kan chromatische tonen voortbrengen en ondersteunt speelwijzen als legato, staccato en pizzicato. Voor gitaristen betekent de strijkstok een geheel nieuwe techniek, maar hun ontwikkelde gehoor en kennis van toonafstanden kunnen helpen.  

5. Kaval

De kaval, ook guval genoemd, is een bekende fluit uit de Turkse en regionale volksmuziek. Hij wordt veel in volksmuziekensembles gebruikt en kan prachtig met gitaar samengaan, bijvoorbeeld wanneer de gitaar ritmische of harmonische ondersteuning biedt.

6. Davul of dohol 

De dohol is een cilindrische trommel met twee vellen en is verwant aan tweezijdige trommels uit onder meer Iraanse, Koerdische en Zuid-Aziatische tradities. Hij wordt met stokken of, afhankelijk van het type, met de handen bespeeld. In Koerdistan klinkt de dohol vaak samen met de zurna. Deze krachtige ritmische rol kan aantrekkelijk zijn voor gitaristen die van ritmegitaar houden of hun gevoel voor puls willen verdiepen.

  

7. Ney 

De ney is een eeuwenoude schuin aangeblazen rietfluit met meestal vijf of zes vingergaten en één duimgat, afhankelijk van de traditie. Voor een akoestische gitaristis de ney interessant omdat klank en dynamiek volledig door adem en resonantie worden gevormd. De Turkse ney heeft vaak een başpare van hoorn, hout of kunststof die een duidelijke blaasrand vormt. Toonhoogte en bereik veranderen met vingerzetting, ademhoek en overblazen en kunnen meer dan drie octaven omvatten.  

Bekijk voor meer informatie onze neycollectie

8. Daf 

De daf is een grote lijsttrommel die wordt gebruikt in Groot-Iran, Centraal-Azië, de Arabische wereld, Koerdistan en omliggende regio's. Het frame is doorgaans van hardhout en het vel traditioneel van dierenhuid of tegenwoordig ook synthetisch materiaal. In ensembles kan de daf samenklinken met oud, tanbur, saz, viool en andere instrumenten uit het Midden-Oosten. Gitaristen kunnen via de daf ritmische patronen en accenten leren die hun begeleidingsspel verrijken.

Misschien vindt u dit ook interessant: alles over de Perzische daf

9. Qanun

De qanun is een populair getokkeld snaarinstrument dat solo of in een ensemble wordt bespeeld. Deze trapeziumvormige citer heeft vele snaarkoren en kleine mandalhendels waarmee microtonale toonhoogtewijzigingen mogelijk zijn. Gitaristen herkennen het tokkelen en de coördinatie tussen beide handen, maar de horizontale speelhouding, dubbele plectrums en het mandalsysteem vragen een eigen techniek. 

Bent u gitarist, probeer dan zeker enkele van deze instrumenten. Het ontdekken van de overeenkomsten en verschillen tussen de gitaar en Turkse of Perzische instrumenten kan uw ritmegevoel, gehoor, frasering en muzikale blik aanzienlijk verruimen.