Een beschouwing over de geschiedenis van de daf in Iran

De daf is een van de lijsttrommels van Iran en wordt vaak als een spiritueel instrument beschouwd. Vroeger klonk hij vooral in tekke’s en khanqah’s in Koerdistan. Zijn klank droeg de gezangen en gebeden van soefibeoefenaars. Bij mijn onderzoek naar de daf stelde ik vast dat het instrument, vóór zijn brede intrede in de Iraanse muziek van de afgelopen decennia, vooral in Koerdistan levend werd gehouden.

Mijn vader, professor Hasan Kamkar , gebruikte dit instrument in Koerdistan in een ensemble onder de culturele en artistieke afdeling. In 1353 volgens de Iraanse kalender, 1974, speelde ik zelf de daf in de Seyda-muziekgroep. Vanaf dat moment werd de groeiende aanwezigheid van het instrument duidelijk zichtbaar.

Daarna nam het gebruik van de daf in de Iraanse muziek snel toe. Tegenwoordig horen we hem in veel traditionele Iraanse muziek , folklore, symfonische projecten en popmuziek. Wanneer ik terugdenk aan de periode waarin bijna niemand hem buiten een kleine kring bespeelde, vervult de belangstelling van jonge musici mij met vreugde. Het zou jammer zijn als deze zoete klank beperkt bleef tot de besloten kringen van de derwisjen van Sanandaj.

Sommigen menen dat de daf geen plaats had in onze historische kunstmuziek. Anderen zeggen dat de aanwezigheid van de krachtige tombak de daf overbodig maakt of dat de groei van de daf de positie van de tombak verzwakt. Mijn opvatting is echter dat de wortels van de daf ver in het verleden reiken, terwijl de zichtbare geschiedenis van de tombak in de beschikbare bronnen volgens deze lezing niet verder teruggaat dan ongeveer vier eeuwen.

Ik hoop dat dit niet als een afwijzing van de tombak wordt opgevat; ik bespeel en bewonder het instrument zelf. Schilderijen, kunstwerken en poëzie tonen echter een duidelijke aanwezigheid van de daf in oudere perioden, terwijl verwijzingen naar de tombak daar volgens mijn waarneming minder zichtbaar zijn.

Dat de daf tot ongeveer 25 jaar vóór het schrijven van deze tekst weinig in het openbare muziekleven voorkwam, lag niet alleen aan onbekendheid onder musicologen of musici, maar ook aan historische omstandigheden.

Kort gezegd trok muziek zich in deze periode terug en doorstond zij moeilijke tijden met een bijna mystiek geduld.

De kamancheh vond een plaats in rituelen van Lorestan; de tanbur begeleidde soefi’s in Kermanshah. Naqareh, tabl, karna en sorna gaven kleur aan rouwceremonies, terwijl daf en somsal de adem vormden van de derwisjen in Koerdische khanqah’s, soefihuizen. Instrumenten werden vergeten, in het geheim bespeeld of door musici aan nieuwe generaties doorgegeven. De daf had bij derwisjen zo’n verheven status dat een instrument met gescheurd vel soms een ‘martelaarsdaf’ werd genoemd.

De geschiedenis van de daf verdient een veel uitgebreidere behandeling. Ik beperk mij hier tot deze korte beschouwing, in de hoop dat anderen het onderzoek naar dit belangrijke onderwerp zullen voortzetten.

Dit artikel is ontleend aan ‘A Review on the History of Daf in Iran’ van Bijan Kamkar