Alles over fretloze gitaren

De gitaar behoort tot de bekendste muziekinstrumenten ter wereld. Die populariteit leidde door de jaren heen tot talloze experimenten. Een daarvan is de fretloze gitaar, die de vaste toonposities van fretten wegneemt en zo glissandi, microtonen en vrije intonatie mogelijk maakt. In dit artikel ontdekt u dit bijzondere gitaartype.

Wat is een fretloze gitaar?

Een fretloze gitaar is in essentie een gitaar zonder verhoogde fretten. Moderne exemplaren en experimenten verschenen in de twintig^ste eeuw, maar fretloze snaarinstrumenten bestaan uiteraard al veel langer. Omdat fretten op een gewone gitaar de effectieve snaarlengte vastleggen, verandert hun afwezigheid intonatie, sustain, aanslag en klank aanzienlijk.

Wat zijn de kenmerken van fretloze gitaren?

Op een fretloze gitaar drukt de speler de snaar rechtstreeks tegen de toets. Daardoor kan iedere toonhoogte continu worden benaderd en zijn glissandi, fijne vibrato's en microtonale intervallen mogelijk. Tegelijk moet de speler iedere noot zelf nauwkeurig intoneren.

Er bestaan elektrische, akoestische, dubbelhals- en zevensnarige fretloze gitaren, naast modellen met lijntjes of een volledig ongemarkeerde toets. Materiaal van de toets, snaartype, mensuur en versterking beïnvloeden de respons.

Verschillen tussen gewone en fretloze gitaren

Het belangrijkste verschil is de afwezigheid van fretten. Op een gewone gitaar stopt een fret de snaar op een vaste positie. Bij een fretloze gitaar moet de vinger precies op de gewenste klinkende plaats staan. Hierdoor zijn vloeiende toonovergangen en niet-gelijkzwevende intervallen mogelijk, maar fouten in intonatie worden ook sneller hoorbaar.

Legato bestaat op beide gitaartypen, maar de fretloze toets maakt bijzonder vloeiende slides en verbindingen tussen tonen mogelijk. Hammer-ons en pull-offs kunnen zachter reageren en vragen een nauwkeurige linkerhand.

Fretloze gitaren hebben vaak minder natuurlijke sustain en een zachtere aanslag, omdat de snaar tegen hout of een ander toetsmateriaal trilt in plaats van tegen een metalen fret. Geschikte versterking, compressie, snaarkeuze en beheerste aanslag kunnen dit compenseren.

Hoe bespeelt u een fretloze gitaar?

De algemene houding en veel rechterhandtechnieken lijken op die van een gewone gitaar, maar de linkerhand werkt anders. Plaats de vinger op de exacte toonpositie, gebruik een stemapparaat en referentietonen tijdens langzaam oefenen en luister voortdurend naar intonatie.

Een fretloze gitaar kan met vingers én met een plectrum worden bespeeld. Vingers geven vaak een ronde aanslag, terwijl een plectrum meer articulatie biedt. Kies de techniek die past bij instrument, snaren en gewenste klank.

De toonposities liggen op dezelfde theoretische plaatsen als op een gewone gitaar, maar zonder fret moet de vinger op de markering staan en niet erachter. Kleine verschuivingen veranderen de toonhoogte direct.

Fretloze gitaren zijn buitengewone instrumenten voor spelers die hun muzikale bereik willen verruimen. Ze vragen meer gehoortraining en intonatiecontrole dan gewone gitaren, maar bieden grote vrijheid in glissando, vibrato, microtonaliteit en expressie.