Alles over de microtonale gitaar

A microtonale gitaar is gebouwd of aangepast om toonhoogtes te spelen die een standaard 12-toons gelijkzwevende gitaar niet kan produceren met zijn gewone frets. Microtonaal betekent niet één specifieke stemming. Het kan verwijzen naar intervallen kleiner dan een halve toon, ongelijke verdelingen van het octaaf, alleen maar intonatie, historische temperamenten of toonhoogtesystemen die worden gebruikt in op maqam gebaseerde muziek.

Er zijn verschillende benaderingen. Een gitaar kan een vaste, niet-standaard fretindeling gebruiken, toegevoegde gedeeltelijke frets, een fretloze toets of een systeem van beweegbare frets. Elke oplossing heeft verschillende voordelen. Vaste lay-outs zijn snel te spelen als ze eenmaal zijn geleerd, maar zijn gebonden aan één systeem; fretloze gitaren maken continue toonhoogtecontrole mogelijk, maar vereisen een nauwkeurige intonatie; verstelbare frets combineren tactiele referentiepunten met de mogelijkheid om de stemmingsindeling te veranderen.

Wat is een verstelbare microtonale gitaar?

Een verstelbare microtonale gitaar heeft individuele fretstukken die langs kanalen onder elke snaar kunnen worden geplaatst, verwijderd of verplaatst. In tegenstelling tot een fretloze gitaar voelt de speler nog steeds een fret onder de snaar. In tegenstelling tot een standaardgitaar is de speler niet beperkt tot de twaalf gelijke halve toonposities van conventionele fretting.

Prof. Dr. Tolgahan Çoğulu ontwierp de verstelbare microtonale gitaar in 2008. Het project werd aanvaard en gefinancierd aan de Technische Universiteit van Istanbul, het Dr. Erol Üçer Centrum voor Geavanceerde Studies in Muziek onder supervisie van Prof. Şehvar Beşiroğlu, en gitaarbouwer Ekrem Özkarpat voltooide het eerste instrument in 2009. Çoğulu's ontwerp was geïnspireerd op eerdere concepten met verstelbare frets door René Lacote en Walter Vogt.

Omdat elke snaar zijn eigen kanaal heeft, kan een fret voor één snaar worden gepositioneerd zonder noodzakelijkerwijs de hele toets te kruisen. Spelers kunnen zoveel fretlets toevoegen of verwijderen als een compositie vereist. Het systeem is bedoeld voor drie brede toepassingen:

1. Op maqam gebaseerde en andere regionale tradities op gitaar spelen.
2. Het uitvoeren van hedendaagse klassieke werken waarin microtonen worden gebruikt.
3. Andere stemmingssystemen verkennen dan de 12-toons gelijkzwevende stemming.

Fretloze klassieke gitaren: bekijk de collectie

Hoe verschilt deze van een standaardgitaar?

Een standaardgitaar plaatst normaal gesproken frets over de volledige breedte volgens 12-toons gelijkzwevend temperament. Twaalf gelijke stappen van een halve toon completeren het octaaf. Een verstelbare microtonale toets kan die bekende fretposities behouden terwijl er toonhoogtes tussen worden toegevoegd, of hij kan opnieuw worden gerangschikt voor een geheel ander temperament.

De snaren zelf worden op de gebruikelijke manier gestemd op de stemmachines. Het verplaatsen van een fret verandert de toonhoogte die wordt geproduceerd wanneer een bepaalde snaar op die locatie wordt gestopt; het stemt de snaar niet af op een microtoon. Voordat hij gaat spelen, plant de muzikant de gewenste toonhoogte-indeling, positioneert hij de fretlets en controleert hij de intonatie met een stemapparaat of referentietoonhoogte.

Welke muziek kan hij afspelen?

Microtonale gitaren worden gebruikt voor Turkse en Arabische maqammuziek, hedendaagse compositie, experimentele muziek, zuivere intonatie, historische temperamenten en vele andere toonhoogtesystemen. Het instrument maakt niet elke traditie automatisch authentiek. De speler moet nog de relevante intonatie, melodische grammatica, versieringen, ritme en frasering leren.

Historische Europese muziek gebruikte ook andere temperamenten dan de huidige standaard 12-toons gelijkzwevende temperatuur. Verstelbare frets kunnen onderzoek en prestaties in die systemen ondersteunen, maar de vereiste posities zijn afhankelijk van het gekozen temperament en niet van een algemene set 'extra frets'.

Microtonen, komma's en maqam-intonatie

Microtonen worden vaak omschreven als intervallen die kleiner zijn dan een westerse halve toon, maar de term omvat ook stemmingssystemen die het octaaf anders verdelen of ongelijke intervallen gebruiken. Elke microtoon een kwarttoon noemen is misleidend. Een kwarttoon is een mogelijk interval; maqam-tradities gebruiken toonhoogtes waarvan de plaatsing afhangt van theorie, regionale stijl, melodische richting en uitvoeringspraktijk.

De Turkse muziektheorie omvat verschillende systemen om deze intervallen te beschrijven. De Arel-Ezgi-Uzdilek-benadering verdeelt de hele toon in negen komma-eenheden en vertegenwoordigt het octaaf met 24 benoemde toonhoogteposities, maar dit moet niet worden verward met 24 gelijke verdelingen van het octaaf. Volksmuzikanten kunnen andere fretplaatsingen en intonatiepraktijken gebruiken, vooral op bağlama, en regionale uitvoeringen volgen niet altijd één theoretisch raster.

Voordelen en praktische beperkingen

• Beweegbare fretlets bieden een fysiek stoppunt en maken herhaalde toonhoogtes consistenter dan op een volledig fretloze toets.
• De lay-out kan worden aangepast aan een compositie, maqam, temperament of experimentele schaal.
• Alleen de snaren die een gewijzigde toonhoogte nodig hebben, vereisen een toegevoegde of verplaatste fret.
• Het opnieuw configureren en controleren van veel fretlets kost tijd, dus het wisselen van systemen tussen stukken vereist voorbereiding.
• Spelers moeten nieuwe visuele en tactiele posities leren en kunnen niet volledig vertrouwen op standaard gitaarvingerzetting.

Kan een standaardgitaar worden omgebouwd?

Een conventioneel instrument kan worden omgebouwd door de toets te vervangen door een instelbaar microtonaal systeem, maar dit is gitaarbouwerwerk. Schaallengte, halsontlasting, frethoogte, actie en uiteindelijke intonatie moeten samen worden gemeten. Een slechte installatie kan zoemgeluiden, onregelmatige tonen of structurele schade veroorzaken.

Microtonale fretoptie: bekijk het product

Conclusie

De verstelbare microtonale gitaar breidt de toonhoogtevocabulaire van een bekend instrument uit zonder de tactiele begeleiding van frets te verwijderen. De belangrijkste waarde ervan is flexibiliteit: dezelfde toets kan worden voorbereid voor op maqam gebaseerd repertoire, alternatieve temperamenten of de aangepaste toonladder van een componist. Die flexibiliteit vereist ook een zorgvuldige opstelling en een duidelijk begrip van het gebruikte afstemmingssysteem.