Alles over de Turkse lavta

De Turkse lavta kreeg waarschijnlijk in de achttiende eeuw een duidelijkere plaats in de Ottomaanse muziekomgeving. In de negentiende en vroege twintigste eeuw nam het gebruik af, maar tegenwoordig wordt het instrument opnieuw bespeeld in klassieke Turkse muziek, historische ensembles en interculturele projecten.

De lavta lijkt uiterlijk op een oud, maar heeft een langere hals met gebonden fretten en meestal een minder diepe klankkast met minder ribben. Een oud is fretloos; de lavta gebruikt microtonaal geplaatste fretten. Het bovenblad heeft vaak één rozet. Door bouw, mensuur en snaarconfiguratie ligt de klank tussen oud en tanbur: direct, helder en toch warm.

Wat is een lavta?

De Turkse lavta is een getokkelde langhalsluit. Moderne modellen hebben meestal zes tot acht snaren, vaak verdeeld over dubbele koren, en worden met een plectrum bespeeld. Historische beschrijvingen en regionale varianten kunnen andere snaaraantallen noemen.

De klank combineert de ronde resonantie van de oud met de duidelijkere articulatie en gefrette intonatie van de tanbur. Juist dat tussenkarakter maakt de lavta geschikt voor melodie, begeleiding en makamversieringen.

Geschiedenis van de lavta

Het woord ‘lavta’ is verwant aan benamingen voor luiten die via het Arabische al-ʿūd en Europese talen een lange geschiedenis hebben. De specifieke Ottomaanse/Turkse lavta is echter geen rechtstreeks onveranderd instrument uit Sumerische of Romeinse tijd; zij ontstond binnen een later netwerk van Mediterrane, Griekse en Ottomaanse luittradities.

De lavta werd vanaf de achttiende eeuw in Ottomaanse muziekkringen gebruikt. Tamburi Cemil Bey gaf het instrument rond de overgang naar de twintigste eeuw nieuwe bekendheid met virtuoos plectrumspel en opnamen. Daarna raakte het minder gangbaar, maar moderne bouwers en uitvoerders brachten het terug in klassieke Turkse en historische muziek.

Omdat de lavta qua bouw en timbre tussen oud en tanbur staat en historische bronnen niet altijd eenduidig zijn, is haar precieze ontwikkeling moeilijk volledig te reconstrueren. Niet iedere luit op een miniatuur kan betrouwbaar als lavta worden geïdentificeerd.

Welke typen lavta bestaan er?

De term ‘luit’ kan breed worden gebruikt voor korte en lange halzen, getokkelde en gestreken instrumenten. De Turkse lavta zelf is normaal een gefrette, met plectrum bespeelde luit. Er bestaan variaties in halslengte, mensuur, aantal snaren, frettenindeling en klankkast. Verwante instrumenten als oud, tanbur, laouto en politiki lavta hebben ieder een eigen bouw en traditie.

Bij Sala Muzik willen we u zo goed mogelijk helpen. Bekijk onze lavta’s en vraag ons naar mensuur, snaarindeling, stemming en fretplaatsing voor uw repertoire.

Misschien ook interessant: Belangrijke Perzische trommelinstrumenten