Alles over de Turkse saz en bağlama

De saz heeft wortels in de kopuz, een van de oudste snaarinstrumenten van de Turkse volkeren, en wordt gebruikt in uiteenlopende muziekstijlen, vooral in de Turkse volksmuziek. Tegenwoordig is de bağlama in heel Turkije en met name in Anatolië zowel een belangrijk cultureel symbool als het instrument van talloze aangrijpende melodieën. ‘Saz’ is een verzamelnaam; binnen deze familie bestaan verschillende maten en typen langhalsluiten.

Wat zijn de kenmerken van de Turkse saz?

Hoewel veel mensen bij de Turkse saz aan één instrument denken, omvat de familie verschillende modellen met een eigen mensuur, stemming en klankbereik. De meydan sazı is een van de grootste typen en kan twaalf snaren hebben. Vanwege zijn krachtige klank werd hij van oudsher gebruikt bij bijeenkomsten en festiviteiten in de openlucht. De precieze stemming verschilt per streek en repertoire, en het bespelen van zo'n groot instrument vraagt om een goed ontwikkelde techniek.

Een ander groot familielid is de divan sazı, die vaak zeven tot negen snaren heeft en een diep, ruim klankbereik biedt. De Turkse saz die meestal eenvoudigweg bağlama wordt genoemd, heeft doorgaans 17 tot 24 gebonden fretten. Er bestaan zowel kort- als langhalsmodellen. Beide kunnen als solo- of begeleidingsinstrument worden ingezet, maar hun stemming, vingerzettingen en muzikale mogelijkheden verschillen.

Misschien vindt u dit ook interessant: een langhals-saz/bağlama stemmen

Welke houtsoort is het beste voor een Turkse saz?

Voor de klankkast van een Turkse saz worden verschillende houtsoorten gebruikt. Het hout moet stabiel, goed gedroogd en zorgvuldig geselecteerd zijn, zodat het instrument zijn vorm behoudt. Natuurlijk gedroogd hout heeft vaak de voorkeur omdat het langdurig en geleidelijk vocht verliest; ook gecontroleerde ovendroging wordt toegepast. Bij de bouw van een Turkse saz krijgt ieder onderdeel een passende houtsoort. Moerbeienhout en mahonie worden veel gebruikt voor de kom. Voor het bovenblad kiest men vaak sparrenhout, terwijl mahonie, beuk of walnoot geschikt kan zijn voor de hals. Zachte of onvoldoende stabiele houtsoorten worden doorgaans vermeden. Uiteindelijk zijn ook de kwaliteit van het hout, de droging en het vakmanschap van de bouwer bepalend voor de klank.

Hoe bespeelt u een Turkse bağlama-saz?

Bağlama leren spelen vraagt om motivatie, een geschikt instrument en regelmatige oefening. Kies eerst een kort- of langhalsmodel dat past bij de muziek die u wilt spelen. Laat het instrument vervolgens correct stemmen; zonder passende stemming zijn toonvorming en vingerzettingen moeilijk goed aan te leren. Besteed aandacht aan noten, ritmepatronen, plectrumtechniek en de posities van de gebonden fretten. Individuele lessen kunnen snel gerichte feedback geven. Is dat niet mogelijk, dan zijn er ook onlinecursussen voor Turkse bağlama waarmee u stap voor stap kunt oefenen.

Misschien vindt u dit ook interessant: tips voor het kopen van een elektrische saz

Bekende Turkse sazmeesters

Anatolië, waar de bağlamacultuur tot grote bloei kwam en nog altijd levend is, bracht vele invloedrijke meesters voort. Enkele belangrijke namen zijn:

• Aşık Veysel Şatıroğlu: Veysel werd geboren in Sivas en geldt als een van de grootste bağlamameesters van Anatolië. Nadat hij als kind door ziekte zijn gezichtsvermogen verloor, leerde hij spelen op een saz die zijn vader voor hem kocht. Eerst vertolkte hij het werk van eerdere aşık-dichters; later schreef en zong hij zijn eigen liederen. Zijn bekendste werk is ‘Kara Toprak’.
• Neşet Ertaş: Neşet Ertaş werd geboren in Kırşehir en wordt gezien als een van de laatste grote vertegenwoordigers van de abdaltraditie. Hij leerde al op jonge leeftijd saz spelen en trad samen met zijn vader op tijdens bruiloften en bijeenkomsten. De geliefde zanger, dichter en instrumentalist bracht gedurende zijn leven tientallen liederen ten gehore en kreeg de bijnaam ‘Bozkırın Tezenesi’.

• Muhlis Akarsu: Akarsu werd geboren in het district Kangal in Sivas en was een vooraanstaande sazspeler en dichter uit de Alevitisch-Bektashitische traditie. Naast vertolkingen van Yunus Emre, Pir Sultan Abdal en Hacı Bektaş-ı Veli liet hij veel eigen liederen na en leverde hij een blijvende bijdrage aan de Turkse muziekcultuur.

Misschien vindt u dit ook interessant: het verschil tussen een kort- en langhals-bağlama