Wat zijn de verschillen en overeenkomsten tussen Turkse, Arabische en Perzische muziek?

ALLES OVER TURKSE, ARABISCHE EN PERZISCHE MUZIEK

Turkse, Arabische en Perzische muziek dragen elk de invloeden van de culturen waarmee zij in aanraking kwamen en de lange geschiedenis van de gebieden waarin zij ontstonden. Het is duidelijk dat deze drie muziektradities elkaar hebben beïnvloed. Dat is onder meer te horen in hun toonsystemen en de instrumenten die zij gebruiken. Toch namen zij elkaars kenmerken nooit volledig over, omdat de gebieden waarin Turken, Perzen en Arabieren leefden sterk verschillen in cultuur, religie en taal.

In beginsel zijn al deze muziektradities eenstemmig: er klinkt één melodische lijn in plaats van meerdere gelijktijdige melodieën, zonder een westers harmonisch systeem dat de melodie begeleidt. Ensembleleden kunnen echter op talloze manieren variatie in de klankstructuur aanbrengen. Vaak spelen instrumenten heterofoon: dezelfde melodische lijn klinkt tegelijk in verschillende registers, sterkten of varianten, met versieringen en kleine ritmische verschuivingen. Naast versieringen die de muziek een regionaal karakter geven, spelen specifieke zangtechnieken, improvisatie en solospel een grote rol in alle drie de tradities.

Verschillen tussen Turkse, Arabische en Perzische muziek

Instrumenten zijn vanzelfsprekend belangrijk in Turkse, Perzische en Arabische muziek. Net als de muziekstijlen delen deze tradities bepaalde dominante instrumenttypen, maar ieder land en iedere cultuur kent eigen uitvoeringen en varianten. De oud is hiervan een goed voorbeeld. Alles over de oud De oud is een getokkelde fretloze luit die in verschillende maten voorkomt in meerdere landen van het Midden-Oosten. De Arabische oud, Turkse oud en Perzische oud verschillen in afmetingen en klankkleur. Ook de stemming van de Turkse oud verschilt van die van andere regionale varianten. Trapeziumvormige citers, die eveneens veel in deze muziektradities worden gebruikt, vormen een ander voorbeeld: in Turkse en Arabische muziek speelt men de kanun of qanun, terwijl in de Perzische muziek de santur of santoor wordt gebruikt, een hakkebord dat met hamertjes wordt aangeslagen.

Wat het toonsysteem betreft, zijn Arabische, Turkse en Perzische muziek alle gebaseerd op modale principes. Modi kunnen worden gezien als patronen en regels voor het vormen van melodieën. In Arabische en Turkse muziek heet zo’n modaal raamwerk maqam of makam. De Perzische traditie is georganiseerd rond dastgahs, bredere systemen die modale en andere melodische elementen omvatten. Een dastgah bevat gushehs: traditionele melodische modellen die achtereenvolgens binnen een Perzische uitvoering worden verkend. De radif, het canonieke repertoire waarin deze gushehs en dastgahs zijn geordend, heeft geen rechtstreeks equivalent in Arabische of Turkse muziek. Arabische maqam en Turkse makam delen daarentegen het gebruik van tetrachorden en pentachorden als bouwstenen.

Ook de intervalverhoudingen vertonen overeenkomsten, maar de notatie verschilt doordat iedere traditie een eigen ontwikkeling doormaakte. In Perzische muziek, bestaan naast grote en kleine secundes ook karakteristieke microtonale intervallen, waaronder afstanden die grofweg tussen een halve en een hele westerse toon liggen. In Arabische muziek worden microtonen vaak met kwarttoonnotatie beschreven. Turkse muziek gebruikt eveneens microtonen. In de moderne notatie van Turkse kunstmuziek worden intervallen met komma’s aangeduid, waardoor het octaaf theoretisch in 24 ongelijke stappen wordt beschreven.

Overeenkomsten tussen Turkse, Arabische en Perzische muziek

Ondanks hun onderlinge verschillen delen Perzische, Turkse en Arabische muziek veel expressieve eigenschappen. Ze zijn sterk emotioneel en kunnen een intens, bijna extatisch gevoel oproepen. De uitvoerder bouwt een directe band op met het publiek: persoonlijke expressie en improvisatie nemen de luisteraar mee in de stemming van het moment.