Hoe houdt u een Perzische santoor-mezrab vast?

De santoor

De naam santoor wordt soms in verband gebracht met shata-tantri, een Sanskrietbenaming voor een veena met honderd snaren. Het instrument bestaat uit een holle klankkast met meerdere kammen, waarover telkens groepen snaren lopen. De speler slaat de snaren aan met twee lichte houten hamertjes, mezrabs genoemd. De santoor behoort tot een oude familie van hakkeborden die zich ontwikkelde in Iran, Irak, India en omliggende regio’s.

De Perzische santoor was al bekend in het pre-islamitische Iran. Verwante hakkeborden en regionale varianten komen voor in China en Oost-Europa , Engeland , Duitsland , Oostenrijk en ook in India en Amerika. Verwante instrumenten worden eveneens bespeeld in Irak, Egypte, Turkije, Armenië en Georgië. De trapeziumvormige Perzische santoor wordt poëtisch wel vergeleken met een schip, de snaren met een visnet en de klank met golven die tegen rotsen slaan. 

De santoor wordt traditioneel gebruikt in de muziek van de Kasjmirvallei en onder meer als begeleiding bij soefimuziek. Het instrument werkt volgens hetzelfde basisprincipe als een piano: hamertjes brengen metalen snaren in trilling. De santoor is daarom een verre verwant binnen de geschiedenis van aangeslagen snaarinstrumenten, niet letterlijk de enige directe voorloper van de piano.

De Perzische santoor heeft een trapeziumvormige klankkast, vaak van walnoothout. Afmetingen verschillen per maker; een groter model kan ongeveer 90 cm breed zijn aan de lange zijde, 36 cm aan de korte zijde en ongeveer 6 cm diep. De snaren worden links aan bevestigingspennen vastgemaakt en rechts om metalen stempennen gewonden. Met een stemsleutel wordt de spanning en toonhoogte geregeld. De santoor wordt bespeeld met lichte hamertjes, mezrab of zahme genoemd. Een santoorbespeler heet een santurî.

De santoor neemt een belangrijke plaats in binnen traditionele Iraanse ensembles en wordt ook gebruikt in motrebi , stedelijke amusementsmuziek. Het instrument komt daarnaast in uiteenlopende regionale en hedendaagse stijlen voor. De moderne Iraanse santoor heeft doorgaans een trapeziumvormige klankkast van walnoothout.

Een Perzische santoor-mezrab vasthouden

Houd de mezrab licht en ontspannen, zonder hem met de vingers dicht te knijpen. De slag ontstaat hoofdzakelijk uit een soepele polsbeweging; de vingers stabiliseren het hamertje. Een te stijve greep beperkt snelheid en terugvering en veroorzaakt onnodige spanning. In het begin voelt de beweging ongewoon, maar met langzame, gelijkmatige oefeningen worden controle, balans tussen beide handen en toonkwaliteit geleidelijk beter. 

In deze video leggen we uit hoe u een Perzische santoor-mezrab vasthoudt.