Hoe kiest u een Turkse ney?

De Turkse ney is een aan het uiteinde aangeblazen rieten fluit. Het woord ney komt van het Perzische nāy, dat ‘riet’ betekent. De Turkse ney is een Osmaanse variant van de eeuwenoude ney. Samen met de Turkse tanbur en de Turkse kemençe behoort hij tot de meest karakteristieke instrumenten van de klassieke Turkse muziek. De Turkse ney heeft een eenvoudige bouw, maar een ervaren speler kan er een bereik van ongeveer drie octaven mee bestrijken. Turkse neys bestaan in verschillende lengtes en stemmingen; langere modellen produceren lagere grondtonen.

De Turkse ney heeft zeven vingergaten: zes aan de voorkant en één aan de achterkant. Het duimgat aan de achterkant ligt niet altijd exact in het midden. De positie kan zijn aangepast aan een speelhouding met de linker- of rechterhand boven.

Een kenmerk dat de Turkse ney onderscheidt van verwante fluiten uit andere culturen is het wijd uitlopende mondstuk of de lipsteun, başpare genoemd. Traditioneel werd die gemaakt van waterbuffelhoorn, ivoor of ebbenhout; moderne uitvoeringen gebruiken vaak kunststof of een ander duurzaam materiaal. De speler plaatst de başpare tegen bijna gesloten lippen en houdt de fluit schuin. Een smalle luchtstroom raakt de binnenrand links of rechts, afhankelijk van de speelhouding en de bouw van het instrument. Deze techniek geeft een relatief zachte, maar zeer beheersbare toon. Ze verschilt van de blaastechniek van bijvoorbeeld de Perzische ney en de Mongoolse tsuur, waarbij het mondstuk anders tegen lippen en tanden wordt geplaatst.

Misschien ook interessant: gids voor Perzische muziek – alles over Perzische muziek
Aan beide uiteinden worden vaak metalen ringen, parazvane genoemd, aangebracht om scheuren te helpen voorkomen. De laagste klanken heten ‘dem’-tonen. De microtonen van de klassieke Turkse muziek ontstaan door gaten gedeeltelijk te openen en door subtiele veranderingen in blaashoek en hoofdpositie.

Vergeleken met veel blokfluitachtige fluiten en rietinstrumentenis de Turkse ney in het begin moeilijk te bespelen. Het kan enkele weken kosten om een stabiele toon te produceren en langer om het volledige bereik te beheersen. Een gevorderde neyspeler kan binnen ruim tweeënhalf octaaf zeer veel afzonderlijke toonhoogten en nuances laten horen.

Misschien ook interessant: alles over neys – verschillen tussen neytypen
De Turkse ney en de kudüm zijn belangrijke instrumenten in de Mevlevî-muziek, maar worden al eeuwenlang ook in wereldlijke muziek gebruikt. Er bestaan verschillende neyformaten met eigen namen, van laag naar hoog onder meer bolahenk, davut, şah, mansur, kız neyi, müstahsen en sipürde. Deze namen verwijzen binnen de klassieke Turkse muziek ook naar stemhoogten, ‘ahenk’ genoemd. Naast modellen op hoofdtonen bestaan maybeyn-varianten op tussenliggende stemhoogten. Kortere neys die een octaaf hoger klinken dan lage modellen, zoals bolahenk en davut, worden nisfiye-neys genoemd. Kies als beginner bij voorkeur een goed gestemde mansur- of kız-ney die comfortabel bij uw armlengte en handpositie past.

Bekijk voor meer informatie onze collectie Turkse neys