Hoe stemt u een Perzische santoor?

Alles over de Perzische santoor

De santoor is een instrument met tradities in Irak, Iran en India. Een klassieke santoor heeft doorgaans 72 tot 160 snaren. De Perzische santoor is aan de brede zijde ongeveer 90 cm breed, aan de smalle zijde circa 36 cm breed en ongeveer 6 cm diep. De snaren worden aangeslagen met kleine houten hamertjes, zahme genoemd. Er bestaan ook grotere, op poten staande verwante instrumenten zoals de cimbalom. De santoor wordt ingedeeld als chordofoon: de klank ontstaat door aangeslagen snaren. De trapeziumvorm doet denken aan die van de qanun.

De santoor wordt bespeeld met houten hamertjes of zahme. Een bespeler wordt santurzen of santurî genoemd. Het is een snaarinstrument dat met een slagtechniek wordt bespeeld. Een Perzische santoor heeft gewoonlijk negen kammen aan elke zijde, al kan het aantal afhankelijk van model en toonomvang verschillen. De verschillende snaargedeelten leveren meerdere registers en samen ongeveer drie octaven. Meestal worden stalen, bronzen en messing snaren gebruikt; messing of brons is gangbaar voor de lage tonen. Op iedere kam rust meestal een koor van vier gelijkgestemde snaren. Afhankelijk van het type heeft het instrument ongeveer 72 tot 160 snaren. Aan de 72 snaren wordt soms symbolisch een verwijzing naar 72 volkeren verbonden. Voor de klankkast wordt vaak walnoothout gewaardeerd; sommige bouwers gebruiken ook andere houtsoorten, afhankelijk van hun bouwtraditie.

De santoor behoort tot een zeer oude familie van hakkebordachtige instrumenten, waarvan de geschiedenis soms op ongeveer 3.500 jaar wordt geschat. De naam wordt door sommigen verbonden met oude termen zoals ‘psalterion’. Verwante instrumenten zijn met lokale aanpassingen in Iran, het Midden-Oosten, Europa en Zuid-Azië gebruikt.

De Perzische santoor speelt een belangrijke rol in Perzische kunstmuziek en in sommige soefimuziektradities. Meesters van de klassieke Perzische muziek gebruiken de santoor zowel solistisch als in ensembles.
Bekende musici uit deze bredere traditie zijn onder anderen Mohammad-Reza Shajarian, Shahram Nazeri en Parviz Meshkatian.

Een Perzische santoor stemmen

De snaren zijn aan de linkerzijde bevestigd aan vaste pennen en aan de rechterzijde om metalen stempennen gewonden. Deze worden gestemd met een stemsleutel.

Ieder koor van vier snaren rust op een verplaatsbare hardhouten kam. De kammen verdelen de snaren in verschillende klinkende gedeelten, waardoor een grondtoon en hogere registers beschikbaar zijn.

Aan beide zijden bevinden zich doorgaans negen, en bij sommige modellen tien, elf of twaalf, groepen van vier snaren. Met achttien groepen kunnen door de verschillende snaargedeelten ongeveer 27 tonen worden gespeeld. Lage snaren zijn meestal van messing of koper en hoge snaren van staal.

In deze video leggen we uit hoe u een Perzische santoor stemt.