Belangrijke Turkse strijkinstrumenten

Iedere cultuur heeft een eigen klank en ritme. In Turkije zijn sporen van twee continenten en talloze beschavingen van generatie op generatie doorgegeven. Vooral in kunst en muziek is die verscheidenheid duidelijk hoorbaar.

De vele regionale en stedelijke muziekstijlen stimuleerden de ontwikkeling van uiteenlopende instrumenten. Wie door Turkije reist, hoort daarom honderden klankkleuren. In dit artikel maakt u kennis met belangrijke Turkse strijkinstrumenten en enkele verwante snaarinstrumenten.

Over Turkse strijkinstrumenten

Turkije ligt op het kruispunt van Oost en West, Middellandse Zee, Midden-Oosten en verschillende religieuze en culturele tradities. Zelfs aangrenzende Anatolische regio's kunnen sterk verschillen in taal, dans en muziekrepertoire. Die rijkdom is terug te horen in bouw, stemming en speelwijze van de instrumenten.

Turkse traditionele muziek omvat zowel hof- en kunstmuziek als vele plaatselijke volksmuziekstijlen. Daardoor bestaat er een brede familie aan strijk-, tokkel- en slaginstrumenten.

Belangrijke Turkse strijkinstrumenten

De voornaamste traditionele strijkinstrumenten in dit overzicht zijn de kabak kemane en de kemençe. Kanun en santur zijn eveneens belangrijke snaarinstrumenten, maar worden niet gestreken: de kanun wordt getokkeld en de santur met hamertjes aangeslagen.

De kabak kemane is een verticaal bespeelde volksvedel met wortels in Centraal-Azië. De ronde klankkast werd traditioneel van een kalebas gemaakt en met huid bespannen. Het instrument heeft doorgaans drie of vier snaren, al verschillen bouw en stemming per streek. Zijn flexibele, zangachtige toon past bijzonder goed bij Anatolische volksmuziek.

De naam kemençe verwijst naar twee verschillende instrumenten. De klassieke kemençe, vroeger ook armudî of fasil kemençesi genoemd, hoort bij de Ottomaanse kunstmuziek en heeft een peervormige body. De Karadeniz kemençesi behoort tot de volksmuziek van het Zwarte Zeegebied. Dit kleine, smalle instrument wordt meestal uit één stuk hout gesneden en heeft een heldere, ritmisch krachtige klank.

De kanun heeft een lange geschiedenis in het Midden-Oosten. Het moderne instrument is een trapeziumvormige plankciter met doorgaans 24–27 snaarkoren, meestal drie snaren per toon. De speler tokkelt met plectra aan beide wijsvingers. Kleine mandals veranderen de toonhoogte tijdens het spelen en maken makamintervallen mogelijk. Vroeger gebruikte men darmsnaren; moderne instrumenten hebben vaak nylon of fluorocarbon.

De santur is een trapeziumvormig hakkebord en een traditioneel snaarinstrument in onder meer Perzische en omliggende muziektradities. De speler slaat de snaren aan met twee lichte houten hamertjes. De santur kan zowel solo als in een ensemble worden gebruikt. Hoewel zijn vorm enigszins aan de kanun doet denken, verschillen klankproductie en techniek fundamenteel.