Alles wat u moet weten over de cümbüş-mandoline

De cümbüş-mandoline combineert de hals, stemming en speelwijze van een mandoline met de metalen resonatorkast en het gespannen membraan van de cümbüş. Deze relatief moderne variant heeft een heldere, krachtige klank en maakt deel uit van de bredere cümbüşfamilie, die een eigen plaats heeft gekregen binnen de Turkse muziekcultuur.

Het bovenblad is geen houten klankblad maar een gespannen membraan, meestal van kunststof. De kam draagt de snaarspanning over op dit vel. Wanneer het membraan ongelijk gespannen is of de halsafstelling niet klopt, kunnen actie, intonatie en stemvastheid minder betrouwbaar worden. Hieronder leest u hoe de cümbüş-mandoline is opgebouwd en waarop u bij afstelling en gebruik moet letten.

Wat is een cümbüş-mandoline?

De cümbüş-mandoline wordt als een mandoline bespeeld, maar heeft de projectie en het metaalachtige timbre van de cümbüş. Belangrijke kenmerken zijn:

• een sterke, lichte resonatorkast;
• een verstelbare hals waarmee snaarhoogte en halspositie kunnen worden gecorrigeerd;
• een vervangbaar en stembaar membraan;

en een aluminium klankkom die de directe, heldere resonantie bepaalt.

De klankkom van de cümbüş-mandoline is doorgaans van aluminium. Het membraan is meestal synthetisch, al bestaan er ook uitvoeringen met natuurvel. De snaarhoogte en klankkleur kunnen binnen de grenzen van het model worden bijgesteld via de halsverbinding. Voer zulke aanpassingen in kleine stappen uit en laat ingrijpende correcties bij voorkeur door een vakman doen.

Geschiedenis van de cümbüş-mandoline

De cümbüş is een modern Turks snaarinstrument dat rond 1930 werd ontwikkeld door Zeynel Abidin Cümbüş (1881–1947). Het doel was een betaalbaar, draagbaar en luid instrument te maken dat in grotere ensembles goed hoorbaar bleef.

De constructie doet denken aan een banjo: een gebogen aluminium resonatorkom wordt gecombineerd met een gespannen membraan. Door verschillende halzen en snaarconfiguraties op hetzelfde basisontwerp te gebruiken, ontstonden varianten die aansluiten bij onder meer de saz, gitaar, mandoline en ukelele.

De standaardcümbüş is fretloos, terwijl gitaar-, mandoline- en ukelelevarianten meestal een gefrette toets hebben. Bij veel modellen kan de hoek van de hals ten opzichte van de snaren met een stelschroef worden aangepast. Er bestaan ook modellen met een houten resonatorkast, die doorgaans een zachtere en minder metaalachtige klank geven.

De cümbüş werd vooral in de jaren veertig en vijftig bekender. De verwisselbare halzen en verschillende uitvoeringen maakten het instrument inzetbaar in meerdere genres. Het werd veel gebruikt in volks- en amusementsmuziek en wordt tegenwoordig opnieuw ontdekt door spelers die een opvallend, krachtig timbre zoeken.

Bij Sala Muzik willen we u zo goed mogelijk helpen. Bekijk onze cümbüş-mandolines en andere traditionele instrumenten en volg ons voor demonstraties, onderhoudstips en nieuwe informatie.