Wat is een luit? Alles wat u over de luit moet weten

Het woord is afgeleid van het Arabische al-ʿūd. In het Grieks werd dit laouto en in het Italiaans liuto. Vanuit Arabisch Andalusië verspreidde het instrument zich westwaarts en in de eeuwen daarna ontstonden verschillende typen. In Europa speelde de luit een belangrijke rol tijdens de renaissance. Hoewel hij minder populair is dan vroeger, wordt hij nog steeds gebouwd en bespeeld.

 Wat is een luit?

De luit is een snaarinstrument dat vrijwel geheel van hout wordt gemaakt. Afhankelijk van het type wordt hij met een plectrum of met de vingers bespeeld. In de loop der tijd ontstonden uiteenlopende varianten. De Turkse lavta onderscheidt zich onder meer door de fretten op de hals. Tamburi Cemil Bey gaf het instrument een nieuwe plaats in de Turkse muziek met zijn verfijnde plectrumtechniek. De lavta maakte deel uit van incesaz-ensembles, maar verloor in de negentiende eeuw aan populariteit. Tegenwoordig klinkt hij nog in onder meer barokmuziek en klassieke Turkse muziek. 

De mediterrane lavta wordt met een plectrum van kunststof of traditioneel schildpadmateriaal bespeeld en heeft een klank die aan de tanbur kan doen denken. Renaissance- en barokluiten worden doorgaans met de vingers van de rechterhand getokkeld. Een bespeler van de Turkse lavta wordt ook wel lavtavi genoemd; in het Nederlands spreken we van een luitspeler of luitist.

Geschiedenis van de luit

Vroege lang- en korthalsluiten komen voor in afbeeldingen en vondsten uit onder meer Mesopotamië, Egypte, Griekenland en Rome. Arabische en Perzische instrumenttradities beïnvloedden latere ontwikkelingen sterk. Via islamitisch Andalusië verspreidden verwante luittypen zich naar West-Europa. De Europese luit bloeide tijdens renaissance en barok, terwijl de lavta in de achttiende en negentiende eeuw een plaats kreeg in de Ottomaanse muziek. Het aantal snaren en koren verschilde sterk per periode en type. 

De snaren van een luit zijn meestal in dubbele koren gerangschikt, al bestaat het hoogste koor — de chanterelle — vaak uit één snaar. Bij sommige latere barokluiten zijn ook de hoogste twee koren enkel. De koren worden vanaf de hoogste toon genummerd: de chanterelle is het eerste koor, het volgende snaarpaar het tweede, enzovoort. Een renaissanceluit met acht koren heeft daardoor vaak vijftien snaren; een barokluit met dertien koren kan vijfentwintig snaren hebben.

Verschillen met verwante instrumenten

Luit versus oud

De bouw van de luit lijkt sterk op die van de oud. De belangrijkste verschillen zitten in de hals, fretten, snaarindeling en speeltraditie. Een oud is doorgaans fretloos, terwijl Europese luiten en de Turkse lavta fretten hebben. Het aantal koren en snaren verschilt per model: mediterrane lavta's hebben vaak zeven of acht snaren, terwijl barokluiten veel meer koren en extra bassnaren kunnen hebben. Beide behoren tot de grote familie van luitinstrumenten.

Luit versus gitaar

Een luit is doorgaans kleiner en heeft een andere klankkastvorm en snaarindeling dan een gitaar. Beide kunnen fretten hebben, maar renaissance- en barokluiten gebruiken meestal darmsnaren of moderne equivalenten in koren, terwijl een klassieke gitaar standaard zes afzonderlijke snaren heeft. De speeltechniek en stemming verschillen eveneens. De Turkse lavta wordt tegenwoordig vaak met zeven of acht snaren gebouwd en kan ongeveer 26 fretposities hebben. De gitaar is wereldwijd veel algemener, maar de luit behoudt een eigen plaats in historische en traditionele muziek.

Sala Muzik helpt u graag bij vragen over muziekinstrumenten die u bespeelt of wilt ontdekken. Bezoek onze winkel in Istanbul of bekijk het ruime aanbod op onze website. Wij helpen u graag een passend instrument binnen uw budget te vinden.

Misschien ook interessant: Alles over de Turkse lavta