Wszystko o neyach – różnice między neyami
Ney (nay, nai, nye) to starożytny instrument muzyczny, na którym gra się od 4500–5000 lat. Choć jest tak stary jak piramidy w Egipcie, wciąż pozostaje w użyciu. Ney powstaje z trzciny; to flet podłużny, dęty od czoła, o prostym, długim korpusie z otworami na palce. Sama nazwa „ney” to dawne perskie słowo oznaczające trzcinę — i właśnie z kawałka trzciny buduje się instrument.
Najstarsze znalezisko tego instrumentu — który, jak się przypuszcza, był używany w społeczeństwie sumeryjskim od 5000 r. p.n.e. — to ney datowany na 2800–3000 r. p.n.e., prezentowany w Muzeum Uniwersytetu w Filadelfii w Ameryce. Uważa się, że w tamtych czasach instrument służył w ceremoniach religijnych. Inna postać neya: podwójna piszczałka używana w Chinach w 1249 r. p.n.e. Dziś instrument ten wciąż spotyka się w okolicach Turkiestanu.
Pod względem budowy ney składa się z 3 osobnych części. Są to:
1) Kamış (trzcina)
Trzcina, z której powstaje ney, rośnie w gorącym klimacie i na terenach podmokłych. Budowniczy neya sam wybiera trzcinę i ścina ją w określonych porach roku. Najchętniej wybieranym miejscem w Turcji jest brzeg rzeki Asi w prowincji Hatay.
2) Başpare
Başpare to ważny element, który odróżnia neya używanego w krajach Bliskiego Wschodu od neya anatolijskiego. Zwykle wykonuje się go z bawolego rogu, ale spotyka się też başpare z kości słoniowej, hebanu czy bukszpanu. Sprawia, że dźwięk jest głośniejszy i czystszy.
3) Parazvane
Parazvane zakłada się na górne i dolne przecięcie trzciny, czyli w najbardziej delikatnych miejscach. Dzięki temu znika uszkodzenie powstałe przy osadzaniu główki, a dolny koniec jest chroniony przed pęknięciem. Wykonuje się je z różnych metali, na przykład ze srebra i miedzi.
Poza tymi elementami ney ma 7 otworów: 6 z przodu i jeden z tyłu. Dźwięk wydobywa się z jednego z nich, a w zależności od siły zadęcia powstają różne dźwięki.
Podstawowe rodzaje neyów
Ney najsilniej kojarzy się z sufizmem — Mevlana Jalal Al-Din Al-Rumi pisze o nim na początku swojego słynnego poematu „Mathwani”:
„Posłuchaj trzciny, jak się skarży i opowiada o bólu rozstania”.
Neye to instrumenty strojone w konkretnych tonacjach; dzieli się je na tureckie, arabskie i perskie. Każdy rodzaj ma własny układ, inną liczbę otworów i inny sposób gry.
Różnice między neyem perskim, arabskim i tureckim
Korpus neya to rura otwarta z obu stron. Żeby wydobyć z niej dźwięk, trzeba dmuchnąć do środka. Współczesne neye arabskie i tureckie mają 7 otworów. Neye perskie różnią się od nich i mają pięć lub sześć otworów.
Na neyu arabskim i tureckim gra się tak samo. Zasadnicza różnica polega na obecności başpare. Neye tureckie mają başpare (ustnik), a przyłożenie ust do başpare wpływa na brzmienie. Neye arabskie powstają bez başpare, choć poza tym są w zasadzie takie same jak tureckie.
Neye perskie różnią się od dwóch pozostałych rodzajów. Pod koniec lat 1700. przystosowano je do turkmeńskiego systemu zadęcia międzyzębowego. Mają inne başpare i niżej umieszczony otwór kciukowy. Ta technika kierowania powietrza językiem jest charakterystyczna wyłącznie dla neyów perskich.
Neye tureckie
Istnieje kilka rodzajów neya tureckiego. Każdy z nich jest strojony w konkretnym dźwięku. Nazywają się: Davut (E), Şah (F), Mansur Şah Mabeyni (F#), Mansur (G), Kız Mansur Mabeyni (G#), Kız (A), Yıldız (A#), Müstahsen (B), Süpürde (C), Bolahenk Süpürde Mabeyni (C#), Bolahenk Nısfiye (D). Na przykład Davut nazywa się instrumentem E, co oznacza, że drugi najniższy dźwięk to E.
Neye arabskie
Neye tureckie i arabskie są w zasadzie takie same. Jedyną różnicą między nimi jest başpare. Wyróżnia się siedem rodzajów neya arabskiego: Kerdene (C), Doga (D), Boussalik (E), Jaharka (F), Nawa (G), Husseini (A) i Ajam (B).
Neye perskie
Neye irańskie znacząco różnią się od tureckich i arabskich. Powstają w wielu rozmiarach, a — inaczej niż w neyach tureckich — mają bardzo mocny dolny rejestr. Powszechną techniką jest oddech okrężny, a elastyczność neyów irańskich pozwala muzykom grać w szerokiej skali.
Wszystkie neye w naszym sklepie to ręcznie robione wyroby znakomitych rzemieślników w przystępnych cenach. Na życzenie klientów nasi mistrzowie budują profesjonalne neye w każdym rozmiarze, robione na miarę. Jeśli szukasz wygodnego neya w dobrej cenie, odwiedź nasz sklep w Stambule albo zajrzyj do naszego katalogu online.
Leave a comment