Różnice między santurem 9-kharakowym a 12-kharakowym

Kiedy myślimy o muzyce irańskiej i jej instrumentach, santur (santoor, sadouri, santouri) jako pierwszy przychodzi nam do głowy — ze względu na swoją popularność i znaczenie w irańskiej muzyce klasycznej. Jego urzekające, magiczne brzmienie przyciąga muzyków. Na santurze gra się kostką lub zahme. Osobę grającą na santurze nazywa się santurzen lub santurî. Jako instrument muzyczny santur powstał na Bliskim Wschodzie. Z biegiem czasu każdy kraj Wschodu zmieniał go i rozwijał własny, niepowtarzalny model. Każdy z nich ma dziś swoją wersję santura, dopasowaną do własnych melodii i współbrzmień. 

Santur ma drewniane pudło rezonansowe w kształcie trapezu. Struny są zamocowane po obu jego stronach: do kołków zaczepowych rozmieszczonych wzdłuż lewej krawędzi oraz do kołków stroikowych po prawej. Kołki stroikowe służą do strojenia santura. Struny są zgrupowane po cztery, a każdy taki poczwórny zestaw przechodzi przez drewniany element zwany mostkiem albo „kharak”. Mostki ustawione są zarówno po lewej, jak i po prawej stronie, niemal równolegle do boków pudła, dzięki czemu dzielą każdy zestaw strun na trzy odcinki.

Santur występuje w wielu odmianach — zależnie od pochodzenia, brzmienia czy szczególnych upodobań znanych budowniczych. Kiedy zdecydujesz się kupić santur, zobaczysz, że santury mogą mieć 9 albo 12 mostków. Może to być mylące, dlatego wierzymy, że po przeczytaniu naszego wyjaśnienia różnic między santurem 9-mostkowym a 12-mostkowym wszystko stanie się jaśniejsze i podejmiesz właściwą decyzję.

Santur z 9 kharakami (mostkami)

Santur 9-kharakowy to najbardziej rozpowszechniony rodzaj santura używany w Iranie. Po każdej stronie znajduje się po 9 mostków, co daje w sumie 18 mostków na santurze. To najpopularniejszy model irański, na którym można zagrać 27 dźwięków.Mostki grupują struny w 9 poczwórnych chórów, a to daje 27 dźwięków możliwych do zagrania na santurze. Jest to wersja diatoniczna instrumentu. Zdarza się jednak, że santury mają więcej kharaków (mostków) niż 9 — i, jak opisujemy niżej, znajdziesz też wersje chromatyczne. Pierwszy chór strun obejmuje skalę e′–f″, drugi e″–f ‴, a trzeci e ‴–f″″. Strój można łatwo zmienić, przesuwając mostki.

 Santur z 12 kharakami (mostkami)

W santurze 12-kharakowym po każdej stronie znajduje się 12 mostków, co daje 24 mostki i większą liczbę dostępnych dźwięków. Ten rodzaj santura nie jest jeszcze powszechny, ale zyskuje popularność dzięki szerszej skali. Co ważniejsze, santur o 12 mostkach daje dźwięki niediatoniczne i pozwala łatwiej przetransponować utwór z jednego centrum tonalnego do innego. Dzięki temu grający może lepiej pracować nad modusami i trafniej dobrać strój. Dlatego santur o 12 mostkach (kharakach) bywa nazywany również santurem chromatycznym. Oczywiście jest nieco większy od santura 9-mostkowego. Santur 12-kharakowy obejmuje skalę od e’ do a”” z krzyżykiem.