Jak zrobić gitarę mikrotonową: metody, rozmieszczenie progów i ustawienia

Standardowa gitara dzieli oktawę na dwanaście równych półtonów. Gitara mikrotonowa daje dostęp do dźwięków leżących pomiędzy tymi pozycjami progów — albo poza nimi — dzięki czemu można zgłębiać intonację makam i maqam, strój naturalny, alternatywne stroje równomiernie temperowane i współczesną kompozycję mikrotonową. Możesz przerobić posiadaną gitarę, ale najlepsza metoda zależy od tego, czy potrzebujesz tymczasowego eksperymentu, powtarzalnego instrumentu scenicznego, czy trwałego systemu na zamówienie.

Ważne: nie nacinaj podstrunnicy, nie wyciągaj progów, nie wierć otworów ani nie stosuj trwałego kleju, jeśli nie rozumiesz, jak wpłynie to na geometrię menzury, wysokość strun i wartość odsprzedaży. Prace nieodwracalne powinien zaplanować i wykonać doświadczony technik gitarowy lub lutnik.

Co sprawia, że gitara jest mikrotonowa?

„Mikrotonowy” nie opisuje jednego uniwersalnego stroju. Może oznaczać dźwięki wymagane przez konkretny makam lub maqam, interwały wyprowadzone ze stosunków liczb całkowitych, równy podział taki jak strój 19-, 24- lub 31-stopniowy, albo autorski zbiór dźwięków kompozytora. Zdecyduj o systemie muzycznym, zanim umieścisz jakikolwiek dodatkowy próg.

Regulowana gitara mikrotonowa opracowana przez gitarzystę i naukowca Tolgahana Çoğulu wykorzystuje małe ruchome elementy progowe pod poszczególnymi strunami. Takie podejście pozwala na różne układy bez trwałego wypełniania podstrunnicy progami na całej szerokości. To jeden z ważnych projektów spośród kilku, a nie jedyna postać gitary mikrotonowej.

Powiązane: Wszystko o gitarze mikrotonowej.

Pięć sposobów na dodanie dźwięków mikrotonowych

Najpierw wybierz system dźwiękowy

Praktyka makam i maqam

Turecki makam i arabski maqam nie dają się sprowadzić do jednej stałej siatki „ćwierćtonowej”. Umiejscowienie dźwięku może zależeć od tradycji, seyiru lub kontekstu melodycznego, od wykonawcy, zespołu i ekspresyjnej intonacji. Pracuj na konkretnych celach wysokościowych podanych przez nauczyciela albo na udokumentowanym systemie, zamiast umieszczać każdy dźwięk dokładnie w połowie odległości między standardowymi progami.

Stroje równomiernie temperowane

Systemy takie jak 19-TET, 24-TET i 31-TET dzielą oktawę na równe stopnie. Każdy z nich wymaga własnych pozycji progów. Układ ćwierćtonowy 24-TET przydaje się w części muzyki i eksperymentów, ale nie jest pełnym modelem każdej tradycji makam czy maqam.

Strój naturalny i skale autorskie

Interwały określone stosunkami częstotliwości wymagają pozycji obliczonych z tych stosunków. Kompozytor może też wybrać niewielki zbiór dodatkowych dźwięków zamiast pełnego systemu na całym gryfie.

Jak oblicza się pozycję progu

Przy równym podziale oktawy na N części odległość od siodełka do stopnia n wynosi:

d = L × (1 − 2^−n/N)

Tutaj L to rzeczywista menzura gitary. Dla interwału opartego na proporcji o stosunku częstotliwości r, odległość wynosi d = L × (1 − 1/r). To teoretyczne punkty wyjścia. Wysokość siodełka, grubość struny, wysokość strun, sztywność, siła docisku i kompensacja zmieniają brzmiący efekt, więc ostateczne umiejscowienie trzeba sprawdzić rzetelnym tunerem i zamierzoną techniką.

Metoda odwracalna: ruchome fretlety

1. Określ dźwięki. Zapisz dokładne centy, stosunki lub potrzebne dźwięki odniesienia.
2. Zmierz rzeczywistą menzurę. Mierz od punktu styku na siodełku do punktu styku na siodełku mostka; poszczególne siodełka w gitarze elektrycznej mogą się różnić.
3. Oblicz wstępne pozycje. Zaznacz je taśmą o niskiej przyczepności, którą da się zdjąć, i nigdy nie zaczynaj od nacinania.
4. Przygotuj powierzchnię. Postępuj zgodnie z instrukcją producenta fretletów i przetestuj każdy materiał mocujący w mało widocznym miejscu.
5. Montuj po jednym dźwięku. Upewnij się, że fretlet znajduje się pod właściwą struną, ma dość wysokości, aby dźwięk się odezwał, i nie przeszkadza sąsiednim strunom.
6. Sprawdź z obu kierunków. Dojdź do dźwięku melodycznie od dołu i od góry, a potem sprawdź go w rzeczywistej frazie i rejestrze.
7. Sprawdź ponownie po graniu. Upewnij się, że nic się nie przesunęło i że klej nie naruszył wykończenia.

Używaj wyłącznie zdejmowanego systemu zaprojektowanego do tego celu i odpowiedniego dla wykończenia podstrunnicy. Klej domowy, metalowe paski o ostrych krawędziach i prowizoryczne wkręty mogą uszkodzić instrument albo zranić grającego.

Trwała wymiana progów i progi dodane

Trwała przeróbka bywa stabilniejsza w trasie i przy powtarzalnym repertuarze, ale nie wybacza błędów. Technik musi zaplanować położenie rowków progowych, wysokość progu, jego wyprofilowanie, wyrównanie, wygięcie gryfu, ustawienie siodełka i mostka oraz możliwe kolizje tam, gdzie progi częściowe przecinają sąsiednie struny.

• Wybierz dedykowany układ, zanim zostanie nacięty jakikolwiek rowek.
• Przekaż lutnikowi centy, stosunki lub dokładną dokumentację stroju — nie tylko nazwy dźwięków.
• Zdecyduj, czy każda struna potrzebuje tego samego dodatkowego dźwięku.
• Zaplanuj znaczniki, aby grający odnalazł się na gęstszej podstrunnicy.
• Licz się z pełnym ustawieniem instrumentu po pracach przy progach.

Usunięcie standardowych progów, aby gitara stała się bezprogowa, jest w praktyce równie trwałe. Może wymagać wypełnienia rowków, wyrównania podstrunnicy, korekty siodełka i odpowiedniej powierzchni gry.

Ustawienia, struny i intonacja

Dodatkowe progi nie sprawiają automatycznie, że instrument gra czysto. Bardzo niska wysokość strun może powodować brzęczenie nowych fretletów albo brak dźwięku; bardzo wysoka potrafi podwyższać dźwięki przy docisku. Inne grubości i materiały strun zmieniają sztywność i kompensację. Po każdej zmianie materiału sprawdzaj puste struny, standardowe progi i nowe dźwięki.

W gitarze elektrycznej testuj na czystym brzmieniu, zanim włączysz przester lub modulację, ponieważ efekty potrafią ukryć brzęczenie i niestabilność wysokości dźwięku. Akordy również ujawniają błędy, które pojedyncza linia melodyczna może przesłonić.

Jak ćwiczyć grę na gitarze mikrotonowej

• Poznaj brzmienie każdego dodanego dźwięku, zanim zapamiętasz nowy chwyt.
• Ćwicz powolne burdony i krótkie frazy melodyczne, a nie tylko ćwiczenia chromatyczne.
• Porównuj dodany dźwięk z jego funkcją melodyczną, a nie tylko ze wskazaniem tunera.
• Stosuj podciągnięcia i ślizgi świadomie; pozostają środkami wyrazu, a nie zamiennikiem stabilnych pozycji docelowych.
• Nagrywaj się z akompaniamentem, aby usłyszeć, czy intonacja sprawdza się w kontekście.

Gitara bezprogowa daje płynną kontrolę wysokości dźwięku, a system mikrotonowy z progami — powtarzalne punkty odniesienia. Żadne z tych rozwiązań nie jest automatycznie bardziej autentyczne; właściwy wybór zależy od języka muzycznego i techniki.

Częste błędy

Najczęściej zadawane pytania

Czy każda gitara może stać się mikrotonowa?

Większość gitar może sięgnąć po mikrotony dzięki podciągnięciom, ślizgom, systemowi zdejmowanemu lub obróbce cyfrowej. Fizyczna przeróbka progów zależy od geometrii podstrunnicy, wysokości strun, wykończenia i zamierzonego układu.

Czy muszę usunąć istniejące progi?

Nie. Ruchome lub dodatkowe progi częściowe pozwalają zachować standardowy układ dwunastotonowy. Usuwanie progów ma sens tylko wtedy, gdy zależy Ci na płynnej kontroli bezprogowej.

Czy gitara ćwierćtonowa nadaje się do tureckiego makamu?

Może się przydać, ale równe ćwierćtony nie odtwarzają każdego dźwięku ani każdej praktyki ekspresyjnej w tureckim makamie. Kieruj się nauczycielem i intonacją wybranego repertuaru.

Czy mogę zamontować fretlety samodzielnie?

Dobrze zaprojektowany zestaw zdejmowany może zamontować uważny grający, postępując zgodnie z instrukcją. Trwałe rowki, usuwanie progów i prace z klejem wrażliwym na wykończenie należy zlecić wykwalifikowanemu technikowi.

Poznaj dostępne fretlety do gitary mikrotonowej, albo skontaktuj się z Sala Muzik, aby przed zamówieniem omówić zgodność.