WSZYSTKO O SANTURZE

Santur (lub santoor, sadouri, santour) to cymbały uderzane, czyli cytra uderzana, rozpowszechniona na Bliskim Wschodzie i w Azji Wschodniej; instrumenty z tej samej rodziny spotyka się nawet w Europie Wschodniej. Używa się go w rozmaitych rodzajach muzyki w Iranie, Iraku, Indiach, Kaszmirze, Turcji, Grecji, Armenii, Chinach i Tybecie.

Uważa się, że instrument ten powstał w Persji. Santuru początki sięgają daleko wstecz, do epoki starobabilońskiej (1600–911 p.n.e.) i nowoasyryjskiej (911–612 p.n.e.); z dokumentów ikonograficznych tych epok wynika, że był to rodzaj harfy niesionej poziomo i uderzanej dwiema pałeczkami tak jak dziś. W Biblii hebrajskiej (Starym Testamencie) santir wymieniany jest wśród instrumentów orkiestry Nabuchodonozora, króla Chaldei. Odniesienia historyczne trwają dalej i ciekawe jest, że Egipcjanie odnotowują jego odrębność od kanunu w 16^. wieku.

Związek między perskim santurem a santurem indyjskim

PERSKI SANTUR

Perski santur zajmuje istotne miejsce w tradycyjnej orkiestrze perskiej, ma też miejsce w motrebi (muzyce rozrywkowej), ale nigdy w muzyce ludowej. Współczesny perski santur ma pudło z drewna orzecha włoskiego w kształcie trapezu. Na tym pudle rozpięte są metalowe struny, w które uderza się małymi drewnianymi młoteczkami lub pałeczkami zwanymi mezrab. Struny są zamocowane do kołków po obu stronach, a perski santur stroisz metalowymi kołkami stroikowymi po prawej. Perski santur ma duży potencjał melodyczny, 27 różnych dźwięków można na nim zagrać. Struny basowe są z mosiądzu, a wysokie ze stali. Występują tu trzy chóry strun: najniżej brzmiące, brzmiące o oktawę wyżej i najwyżej brzmiące, tworzące trzecią oktawę, każdy między E a F. Strój można łatwo zmienić, przesuwając mostki. Struny dają cienki, jasny dźwięk pełen alikwotów. Jego barwa jest niemal magiczna i pociągająca.

SANTUR INDYJSKI

Ten sam pociągający dźwięk można usłyszeć w muzyce indyjskiej. Santur indyjski trafił do muzyki hindustani stosunkowo niedawno, przez Kaszmir na północno-zachodnim subkontynencie indyjskim, gdzie tradycyjnie grywano na nim podczas ceremonii sufickiego odłamu islamu. W Azji Południowej,  santur indyjski był grywany wyłącznie w regionie Kaszmiru. Jest podobny do perskiego santuru, choć mniejszy i trzymany na kolanach grającego; z drugiej strony inaczej się go stroi. Santur kaszmirski jest wiodącym instrumentem religijnego zespołu muzyki artystycznej sufyana kalam („suficka wypowiedź”). Towarzyszył pieśniom kalam w małym zespole złożonym z setaru, dukry (bębnów) i saz-i-kashmir (fideli kolcowej).

Pieśni te tworzyły repertuar śpiewany w ponad 50 modusach, niektóre z indyjskimi nazwami raga, inne bliskowschodnimi. Shiv Kumar Sharma (pisany też jako Shivkumar lub Sharma), wirtuoz santuru indyjskiego, wprowadził santur do indyjskiej muzyki raga w połowie 20^. wieku. Instrumenty o stałym stroju, takie jak santur  indyjski, nie były zbyt odpowiednie dla muzyki indyjskiej, ponieważ nie mogły dać wywodzącego się z głosu portamenta (gdy głos ślizga się od jednego dźwięku do drugiego, przechodząc przez dźwięki pomiędzy początkowym a końcowym), ale Sharma wprowadził wirtuozowską technikę pałeczek, która potrafi wywołać brzmienie wokalnego portamenta dzięki wyczuciu czasu i tremolo. Od tego czasu popularność santuru indyjskiego rośnie i często słychać go nawet w ścieżkach dźwiękowych filmów i w wykonaniach muzyki popularnej w Indiach.