Instrument santur znany jest pod różnymi nazwami w rozmaitych regionach: na Węgrzech, w Rumunii, w Indiach, w Korei, w Chinach, w Grecji, a zwłaszcza w Turcji, Iraku i Iranie. Czym jest santur? Jakie są rodzaje santuru? Dokąd sięga historia santuru? Jak grać na santurze? Odpowiedzieliśmy na wszystkie pytania o santur.

Czym jest santur?

Santur to instrument należący zarówno do grupy strunowych, jak i perkusyjnych, robiony z drewna orzecha i podobnych drzew egzotycznych.

Santur, o którym wiadomo, że pochodzi z Iraku, Iranu i Indii, ma w sumie od 72 do 160 strun. Gra się na nim, uderzając w te struny przeznaczonymi do tego mezrabami. Instrument ten, formalnie podobny do kanunu ze względu na trapezowy kształt, uznaje się za kordofon, bo zalicza się go i do instrumentów strunowych, i do perkusyjnych.

Korpus santuru robi się zwykle z drewna orzecha. Jego dłuższy bok ma około 90, krótszy 35, a głębokość 6 centymetrów. Struny robione są ze stali i z brązu. Struny najczęściej dziś używanych rodzajów santuru stroi się po trzy, po cztery albo po pięć. Niektóre rodzaje santuru mają mały mostek dla każdej struny. Taki mostek pozwala zmieniać makamy podczas wykonania.

Jakie są rodzaje santuru?

Rodzajów santuru jest wiele — wprost proporcjonalnie do liczby obszarów geograficznych. Wymiary santurów i materiały, z których się je robi, bywają różne w zależności od rodzaju.

Są takie rodzaje santuru jak santur iracki, santur irański, santur turecki, santur indyjski, santur grecki, santur węgierski, santur chiński, santur białoruski, santur szwedzki, santur krymski, santur abchaski, santur amerykański, santur słowacki, santur wietnamski, santur niemiecki, santur yatugan i santur chetigen.

Istnienie wielu odmian santuru można uznać za dowód na to, że sięga on bardzo różnych obszarów. Dokąd zatem sięga historia tego instrumentu rozsianego po rozległych obszarach?

Może Ci się też spodobać: Związki między santurem perskim a santurem indyjskim

Dokąd sięga historia santuru?

Co do historii santuru, badanego wśród kitar uderzanych, od dawna po dziś dzień pojawia się wiele twierdzeń. Choć wiadomo, że słowo wywodzi się z perskiego, według niektórych pochodzi od słowa „Psanterin” z Tory.

Wizerunki muzyczne w zabytkach ikonograficznych z okresów starobabilońskiego i nowoasyryjskiego uznaje się za początek santuru. Po okresie babilońskim i sasanidzkim santur używany w Andaluzji otworzył się na Europę, zyskał wielką popularność i z czasem rozwinął się w stronę fortepianu. Choć Turcy użyli santuru po raz pierwszy w okresie osmańskim, w użyciu był od 19. i 20. wieku. Santur, który zajmuje ważne miejsce wśród instrumentów dworu osmańskiego, występuje też na wielu ówczesnych miniaturach.

Do tureckich wirtuozów santuru zalicza się takie nazwiska jak Santuri Hilmi Bey, Santuri Ethem Bey, Ziya Santur i Hüsnü Tüzüner. Ziya Santur, który pobierał lekcje u Santuriego Ethema Beya, dodał do santuru tureckiego sześć dźwięków i zaczął grać na santurze ustawionym na podeście przypominającym stolik kawowy, a nie na kolanach. Ten krok jest bardzo ważny dla santuru tureckiego i dla muzyki tureckiej. Santur turecki rozwijał się z czasem i przyjął nazwę „turecki santur z mandalami”. Z biegiem czasu cieszył się jednak niewielkim uznaniem i ustąpił dziś miejsca kanunowi i fortepianowi.

Jak grać na santurze?

Ponieważ santur jest zarazem instrumentem strunowym i perkusyjnym, żeby wydobyć właściwy dźwięk, trzeba grać na nim uważnie. Największym znanym błędem co do tego instrumentu jest przekonanie, że jest rytmiczny. Santur jest jednak instrumentem melodycznym.

Uderzanie w struny wywołuje drgania, dzięki którym można uzyskać różną barwę. Do gry na santurze potrzebna jest wiedza teoretyczna. Trzeba nauczyć się podstawowych dźwięków, solfeżu i makamów. Potem trzeba dobrze zrozumieć system techniczny santuru, budowę skali dźwiękowej, właściwości strun santuru, symetrię mostków santuru i różnice zależne od makamów, użycie mezrabów oraz akcenty.

 Może Ci się też spodobać: Rady Sedata Anara o santurze dla początkujących

Kolejny krok to praktyczna nauka właściwej postawy przy grze. Santur to instrument, na którym gra się na podeście przypominającym stolik kawowy, a nie trzymając go w objęciach. Na santurze gra się, uderzając w struny naciągnięte na mostki ustawione w rzędach po prawej i po lewej. Do uderzania w struny używa się małych młoteczków z mosiądzu. To instrument, który potrafi sięgnąć bardzo różnych barw, bo każda struna naciągnięta symetrycznie do 75 otworów ma inną wysokość.

Brzmienie tego instrumentu, budzące mistyczne skojarzenia, jest dość spokojne. Do poprawnej gry na santurze ważne są regularne ćwiczenia.