Ի՞նչ է նեյը․ ամեն ինչ նեյ երաժշտական գործիքի մասին

Ամենապարզ ձևակերպմամբ նեյը յոթ անցքով սնամեջ փողային գործիք է։ Նեյը թուրքական դասական և հատկապես սուֆիական երաժշտության մեջ ավանդաբար կարևոր տեղ ունի։ Գործիքի տարբեր ձևեր հայտնի են եղել բազմաթիվ ժամանակաշրջաններում ու մշակույթներում, իսկ օսմանյան շրջանում այն առանձնահատուկ դեր է ստացել։ Սուֆիական երաժշտական ավանդույթի զարգացման ընթացքում նեյը հատկապես տարածված էր թեքքեներում։ Թուրքական դասական և սուֆիական երաժշտության որոշ նշանավոր կոմպոզիտորներ նաև հայտնի էին որպես նեյահարներ։

Թուրքական երաժշտությանը բնորոշ գործիքներից նեյն ունի յոթ անցք՝ վեցը առջևում և մեկը՝ հետևում։ Գործիքի հիմնական մասը սնամեջ եղեգնյա կորպուսն է։ Կորպուսի անցքերը բացելով ու փակելով՝ նվագողը ձևավորում է տարբեր հնչյուններ։ Նեյի  չափն ու լարվածքը ընտրվում են ըստ թուրքական դասական երաժշտության կիրառվող ձայնակարգի։ Գոյություն ունեն տարբեր չափերի և միջանկյալ տեսակների նեյեր։

Ստորև ներկայացված են տարածված անվանումներն ու դրանց հիմնական հնչյունային համապատասխանությունները։

• Քըզ նեյ = ռաստ (սոլ)
• Մանսուր նեյ = դյուգյահ (լյա)
• Շահ նեյ = բուսելիք (սի)
• Դավուդ նեյ = չարգյահ (դո)
• Բոլահենք նեյ = նևա (ռե)
• Սյուփյուրդե նեյ = հյուսեյնի (մի)
• Մյուսթահսեն նեյ = աջեմ (ֆա)
• Քըզ նեյ (կաբա) = գերդանիյե (սոլ)
• Քըզ մաբեյնի՝ Քըզ նեյի և Մանսուր նեյի միջև = զիրգյուլե (սոլ դիեզ)
• Մանսուր մաբեյնի՝ Մանսուր նեյի և Շահ նեյի միջև = քյուրդի (սի բեմոլ)
• Դավուդ մաբեյնի՝ Դավուդի և Բոլահենքի միջև = հիջազ (դո դիեզ)
• Բոլահենք մաբեյնի՝ Բոլահենքի և Սյուփյուրդե նեյի միջև = հիսար (ռե դիեզ)
• Մյուսթահսեն մաբեյնի՝ Մյուսթահսենի և Քըզ նեյի միջև = իրաք (ֆա դիեզ)

Ձեզ կարող է հետաքրքրել նաև՝ ինչպես ձայն ստանալ նեյից

Ինչի՞ց է պատրաստվում նեյը

Նախ արժե դիտարկել գործիքի կառուցվածքը։ Նեյը կազմված է երեք հիմնական մասից․

• Եղեգ․ նեյի հիմնական կորպուսը պատրաստվում է բնական եղեգից։ Արտադրողը ընտրում է համապատասխան հանգույցներով ուղիղ եղեգ և այն կտրում ու չորացնում է իր մշակման եղանակին համապատասխան։ Նեյագործության համար եղեգ է հավաքվում նաև Միջերկրածովյան կլիմա ունեցող խոնավ տարածքներում, այդ թվում՝ Հաթայի Ասի գետի շրջակայքում։ Բույսի չափերն ու աճի արագությունը կախված են տեսակից և միջավայրի պայմաններից։
• Բաշփարե․ բերանի այս հատվածը հաճախ պատրաստվում է գոմեշի եղջյուրից, իսկ որոշ տարբերակներում՝ փղոսկրից, տոսախից կամ այլ պինդ նյութերից։ Այն ամրացվում է նեյի վերին ծայրին և օգնում է ուղղել օդի հոսքն ու ձևավորել հնչյունը։
• Պարազվանե․ արծաթից, պղնձից կամ այլ մետաղներից պատրաստված օղակները տեղադրվում են նեյի վերին և ստորին ծայրերին։ Դրանք օգնում են պաշտպանել զգայուն հատվածները ճաքերից ու մաշվածությունից։

Ինչպե՞ս ձայն ստանալ նեյից

Տարածված կարծիք կա, թե նեյից առաջին ձայնը ստանալը չափազանց դժվար է։ Իրականում սովորելու ժամանակը տարբեր է յուրաքանչյուր մարդու համար և կախված է շնչառությունից, դիրքից ու վարժությունից։ Ավելի մեծ աշխատանք է պահանջվում կայուն, վերահսկվող հնչողություն և նեյի երաժշտական արտահայտչականությունը զարգացնելու համար։

Սուֆիական մեկնաբանություններում նեյը հաճախ ներկայացվում է որպես մարդուն խորհրդանշող գործիք։ Նեյի յոթ անցքերը երբեմն կապվում են գիտակցության յոթ աստիճանների հետ, իսկ գործիքի հնչյունը կարևոր տեղ ունի սուֆիական երաժշտական ավանդույթում։

Ձեզ կարող է հետաքրքրել նաև՝ Նեյը և սուֆիական երաժշտությունը

Սկզբնական ձայն ստանալու համար նեյը պահեք այնպես, որ անցքերը բաց մնան, և բաշփարեն հարմարեցրեք շուրթերին։ Թեքման կողմը կարող է փոխվել՝ կախված աջ կամ ձախ ձեռքով ընտրված բռնվածքից։

Բաշփարեն շուրթերին տեղադրելուց հետո նեղ օդային հոսքն ուղղեք եզրին՝ թեթև անկյան տակ։ Եթե ձայն չի ստացվում, փոքր-ինչ փոխեք անկյունն ու շուրթերի դիրքը։ Նպատակն է օդի մի մասը հասցնել եզրին՝ առանց շնչառությունը լարելու։

Ձեզ կարող է հետաքրքրել նաև՝ https://salamuzik.com/products/turkish-ney